Dziadek Ivo i czyste serce

Old man Brian MorrisonDawno temu, w cieniu wielkiego Bałkanu, żył pewien starzec. Powiadali o nim, że potrafił odwracać los, jeśli człowiek był czystej duszy i dobrych zamiarów. Wielu przychodziło doń po poradę, inni prosili o wstawiennictwo u sił wyższych, o łaski w czasie żniw, urodzaj w sadach i mnogość ryb w rzekach. Dziadek Ivo nigdy nie odmawiał odwiedzającym uwagi, zawsze znajdował ciepłe słowo, a dobro, które biło z pieca jego domu na długo ogrzewało serca i dusze jego przyjaciół.

Zdarzyło się, że Dziadek Ivo zachorował. Widać było, że z dnia na dzień ubywało sił, nogi stawały się coraz cięższe, a starcze dłonie coraz trudniej mogły utrzymać kubek z naparem i łyżkę ze strawą. Czytaj dalej

Opowieść o Starej Chacie

Stara chataTa stara chata widziała całą historię. Żyła wraz z ludźmi, dzieląc ich trudy i troski od niepoliczonych wieków. Pamiętała chwalebne dni narodu, pamiętała radosne święta i tajemnicze obrzędy, którym ludzie zawdzięczali dobry los i powodzenie. Rosła wraz z nimi, dając ciepłe schronienie oraz radość, gdy pod jej dachem pojawiał się nowy, mały człowiek.
Ale pamiętała też nadejście czasów trudnych. Czuła na swych ścianach blizny po oparzeniach zadanych przez najeźdźcę. Poznała lęk i strach, gdy zamieszkujący ją dotąd ludzie musieli uchodzić i szukać schronienia z dala od niej. Te lata były najtrudniejsze. Od czasu do czasu ktoś się przy niej pojawiał, ale na bardzo krótko, zbyt krótko by obudzić te najpiękniejsze uczucia. Czytaj dalej

Legenda białej jaskółki

biala_lqstovica_33Dawno temu, w zaciszu pięknego Bałkanu żyło młode małżeństwo. Ona zajmowała się domem, zapewniała duchowe ciepło i spokój, dbała by mąż wracając z polowań zastawał rozpalone ognisko i przygotowaną strawę. On zapewniał rodzinie żywność i dobra niezbędne do codziennego życia. A życie wiedli skromne, ale szczęśliwe. Pogodnie witali każdy nowy dzień i z niezwykłym hartem ducha stawiali czoła wszelkim trudnościom.

Nastała wiosna. Jak każdego roku, tak i tym razem, mąż przygotowywał się do wyprawy, by uzupełnić uszczuplone przez długą zimę zapasy. Pełen optymizmu podszedł ucałować żonę i szepnąć dobre słowo na pożegnanie. A zawsze żegnali się czułym „do zobaczenia wkrótce”. Ruszył, a ona długo stała w drzwiach izby myśląc o ukochanym mężu i modląc się do Boga o jego szybki powrót. Tym razem stało się jednak inaczej. Mąż nie wrócił, tak jak to zwykł robić, po siedmiu dniach i siedmiu nocach. Nie wrócił też po trzech pełniach księżyca. Zniknął bez śladu, a żona cierpiała z tęsknoty i żalu, mniej i mniej wierząc w to, że ujrzy jeszcze ukochanego. Czytaj dalej

Legenda sennej trawy

Po urlopie czas do pracy. Dziś pewna legenda…

Dawno temu, w pewnej górskiej wiosce, położonej pod gęstym, wiekowym lasem żyła młoda dziewczyna. Miała niewyobrażalnie piękną twarz, a jej długie, gęste włosy delikatnie gładziły trawę, po której stąpała. Pewnego dnia dziewczyna wybrała się do lasu zbierać zioła na napar dla swojej schorowanej matki. Zrywała też sasanki, z których robiła przecudny bukiet. Nie wiedziała niestety, że jest obserwowana. Leśny Diabeł przygotował na nią pułapkę. Wiódł ją, układając kępy kwiatów tak, by na pewno trafiła w miejsce, które upatrzył. Doprowadził dziewczynę do głuchej polany, otoczonej gęstymi krzakami i wysokimi skałami. Stanęła na środku i z przerażeniem zrozumiała, że jest uwięziona. Z żadnej strony nie było wyjścia z polany.

W tym czasie Górski Diabeł przemienił się w przystojnego młodzieńca, wyszedł zza pnia ogromnego drzewa i rzekł

– Nie bój się mnie dziewczyno, żadnej krzywdy ode mnie nie zaznasz. Ale zostaniesz moją żoną, gdyż jestem gospodarzem na tych ziemiach.

– Nigdy! Pókim żywa! – krzyknęła i zaczęła uciekać.

Na próżno szukała drogi ucieczki. Pojęła, że musi walczyć o swoje życie. Diabeł wrócił do swojej prawdziwej postaci – starego szaleńca o obłąkanym obliczu i czystej nienawiści w oczach. Ruszył agresywnie w stronę dziewczyny. Sięgnął rozdrapanymi dłońmi by złapać ją za rękę. Nie zdołał. Dziewczyna zebrała wszystkie swoje siły, spotęgowane strachem i obrzydzeniem i uderzyła go w twarz. Stała się rzecz niewiarygodna. Dał się słyszeć głośny trzask, Diabeł upadł na ziemię i zaczął się wić w konwulsjach.

Młoda chciała uciekać, ale nie była w stanie zrobić ani kroku. Jakaś tajemnicza moc trzymała ją w miejscu i nie pozwalała się ruszyć. Długo walczyła z niewidzialnym. W końcu opadła z sił, a zmęczenie wygrało. Roniąc łzy zwinęła się na trawie i zapadła w dziwny sen. Wkrótce przeobraziła się w biały obłok i uniosła do nieba. Tam zniknęła, jakby nigdy jej nie było.

sasankaW miejscu, w którym leżała młoda dziewczyna pojawiły się przepiękne, fioletowe kwiaty z płatkami zwróconymi w stronę słońca.

Miejscowi nazywają je sennymi trawkami. Mają one niesamowitej urody listki, które są jednak trujące. Legenda mówi, że to przez mękę dziewczyny. Jednak napar z tej rośliny ma właściwości lecznicze, dzięki temu, że dziewczę było pokorne, dobre, szczere i przychylne ludziom.

Legenda Riłskiego szczytu Malovica (Мальовица)

malowicaPokryty śniegiem, zagubiony we mgle albo skąpany w słońcu, dumnie wystawia ku niebu swe kamienne czoło przepiękny szczyt Riły – Malovica. Równie dumnym i nie chylącym głowy przed tureckim jataganem był Malo wojewoda, którego imię nosi ów szczyt. Malo urodził się w jednej z wiosek rozsianych wzdłuż rzeki Iskry. Wbrew swemu imieniu wyrósł na smukłego i przystojnego młodzieńca. A na fujarce grał najpiękniej ze wszystkich owczarzy. Kiedy rozlegały się dźwięki jego muzyki, wieśniacy porzucali sierpy, a serce Bosiłki, najśliczniejszej dziewki w okolicy, otwierało się niczym kwiatek głaskany promieniami słońca. Tego lata Malo grał tylko dla niej. Czytaj dalej

Legenda o pochodzeniu nazwy wina Mavrud.

Stara legenda głosi, że po rozbiciu i wzięciu w niewolę możnych chanatu awarskiego, Chan Krum, czyli ten, który dokonał podboju wziął pokonanych na spytki, by zrozumieć dlaczego tak silne państwo upadło. Podawano mu wiele przyczyn. Kłamstwa, oszustwa, kradzieże ale i pijaństwo. Mądry Krum podjął środki, by w przyszłości uniknąć podobnych występków. Ustanowił srogie prawo zabraniające jakiejkolwiek hodowli winorośli oraz nakazał wykorzenienie już rosnących. Każdy u kogo znaleziono by zakazane napoje (wino) miał być bezwzględnie nabity na pal. Jednak śmiałość i odwaga pewnego młodego mężczyzny sprawiła, że Chan Krum drastyczne prawo złagodził.

Czytaj dalej

Hitar Petar i sakwa z kłamstewkami

Niedawno poznaliśmy bohatera satyrycznej części bułgarskiego folkloru, dziś czas na pierwszą historyjkę z jego udziałem.

 

Sakwa z kłamstewkami.

 

Pewnego razu, turecki oszust i spryciarz, Nasreddin Hodża opuścił rodzinną Anatolię i odwiedził bułgarskie ziemie, by mamić prosty lud swoimi kłamstwami. Tu oszukał, tam zwodził, aż wreszcie trafił do wsi Hitar Petara. Dwaj blagierzy spotkali się w małej uliczce, tuż przy płocie domostwa Dziadka Popa. Nasreddin Hodża zapytał:

– To ty jesteś Hitar Petar?

– W rzeczy samej, to właśnie ja – odpowiedział Petar.

– Powiadają, że potrafisz kłamać iście po mistrzowsku.

– Tak ludzie mówią – skromnie pochylił głowę Petar – ale i o tobie słyszałem podobne rzeczy. Czytaj dalej

Satyra w folklorze, czyli kim jest Hitar Petar.

W bułgarskim folklorze istnieje wielowiekowa tradycja ośmieszania wyżej usytuowanych osób (takich jak carscy urzędnicy, celnicy czy właściciele ziemscy) przez mądrych i rezolutnych przedstawicieli prostego ludu. Ma ona na celu uświadamianie zwykłym ludziom niecnych praktyk bogatszych wobec biednych czy też ich nieczystych i podstępnych zamysłów. W satyrycznych tekstach i przekazach bogatsi są często ośmieszani i przeważnie przechytrzani przez swoich podwładnych – zwykłych robotników czy czeladników. W ludowej kulturze i sztuce bezduszni ludzie, zajmujący wysokie stanowiska, przedstawiani są jako żałośni a i często podli.

 

Początkowo bohaterami historyjek byli prości przedstawiciele ludu, bez określonych imion, lecz później, na bułgarskiej ziemi pojawił się najznamienitszy przedstawiciel satyrycznego folkloru – Hitar Petar (Chytry Piotr). Anegdoty z jego udziałem opowiadano na terenach prawie całej Bułgarii już czterysta lat temu. Wciąż toczą się spory o miejsce pochodzenia cwanego bohatera. Według jednego z najbardziej znanych badaczy anegdot z udziałem Hitar Petara, Veliczko Vylczeva, urodził się on we wsi Gradesznica niedaleko miasta Prilep. Inni natomiast twierdzą, że pochodzi z okolic Ruse, Haskovo lub Gabrovo. Dokładne miejsce zapewne pozostanie nieustalone, wszak jest on płodem ludowych wyobrażeń i ustnych przekazów.

 

Tradycyjnym, najczęstszym przeciwnikiem Petara jest Hodża Nasreddin, postać, która dołączyła niejako do bułgarskiej literatury wraz z tureckim zaborem. Hodża, szeroko znany jako mędrzec i filozof, w folklorze bułgarskim funkcjonuje jako uosobienie typowego Turka, często kpiącego z prostych mądrości ludowych. Petar przeciwstawia mu prostą filozofię postrzegania świata, poczciwość, zaradność i czyste serce. I zawsze wygrywa.

 

Hitar Petar często mierzy się również z przedstawicielem duchowieństwa. Dziadek Pop uosabia chciwość i skąpstwo a nasz bohater prostymi sztuczkami zawsze wywodzi go w pole. Wydźwięk tych historyjek jest jednoznaczny, uczciwość jest po stronie ludu a dobro zawsze zwycięża.

 

Wiernym druhem i kompanem Petara jest jego osiołek Marko. Razem przeciwstawiają się światu i z humorem krążą po bułgarskim folklorze.

 

Po wyzwoleniu Bułgarii miejsce Hitar Petara zajął Baj Ganio. W odróżnieniu od Petara, Baj Ganio nie uosabia dobrych cech. Raczej jest postacią negatywną, leniwą, wulgarną i prostacką. W folklorze i świadomości bułgarskiej to Hitar Petar pozostaje postacią pozytywną.

 

BG Projekt.